zoals
het
commentaar
van
Hiëronymus
op
Mattheüs
of
Origenes
op
Johannes.
4 Ze zijn
vaak
diepgaand,
theologisch
en
taalkundig
van
aard
en
bedoeld
voor
een
geletterd
publiek.
●
Homilieën
over
bijbelboeken:
Dit
zijn
preken
die
daadwerkelijk
zijn
uitgesproken
voor
een
liturgische
gemeente
en
naderhand
door
stenografen
zijn
opgetekend,
zoals
de
homilieën
van
Johannes
Chrysostomus.
4 Ze zijn retorischer, praktischer en
moreel-parenetisch
van
aard
dan
geschreven
commentaren,
met
een
sterke
nadruk
op
de
toepassing
in
het
dagelijks
leven.
42
●
Losse
exegetische
passages
in
dogmatische
werken:
Dit
betreft
bijbeluitleg
die
ingebed
is
in
bredere
theologische
of
apologetische
verhandelingen,
zoals
Augustinus'
exegese
van
Genesis-teksten
in
De
Trinitate
of
De
Civitate
Dei
.
1 De exegese staat hier
altijd
in
dienst
van
een
specifiek
leerstellig
of
dogmatisch
argument
en
is
niet
bedoeld
als
een
doorlopende
tekstverklaring.
●
Catenae:
Dit
zijn
"ketens"
van
exegese,
gecompileerd
vanaf
de
vijfde
eeuw.
8 Byzantijnse
geleerden
verzamelden
citaten
van
gerenommeerde
kerkvaders
en
plaatsten
deze
opeenvolgend
rondom
de
bijbeltekst
op
de
manuscriptpagina.
8 Dit is geen zelfstandig
werk,
maar
een
bloemlezing
van
fragmenten,
vaak
de
enige
bron
voor
verloren
gegane
commentaren
van
vroege
vaders.
8
●
Glossen:
Korte
verklarende
aantekeningen
bij
de
bijbeltekst,
met
name
gecultiveerd
in
de
westerse
middeleeuwen.
39 De Glossa Ordinaria onderscheidt interlineaire glossen (zeer
beknopte
grammaticale
of
lexicale
verklaringen
tussen
de
regels
van
de
Vulgaat)
en
marginale
glossen
(langere
theologische
en
allegorische
verklaringen
in
de
marges
rondom
de
bijbelkolom).
39
●
Scholia:
Dit
zijn
korte,
geïsoleerde
verklarende
of
kritische
aantekeningen
bij
specifieke
moeilijke
passages,
vaak
van
taalkundige,
historische
of
tekstkritische
aard.
39 In
tegenstelling
tot
glossen
zijn
scholia
minder
gestandaardiseerd
en
functioneren
ze
als
onafhankelijke
kanttekeningen
bij
specifieke
problemen
in
de
tekst.
●
Middeleeuwse
commentaren:
Scholastieke
en
monastieke
werken
vanaf
de
dertiende
eeuw
(zoals
de
postillae
van
Nicolaas
van
Lyra
of
de
commentaren
van
Thomas
van
Aquino).
16 Zij kenmerken zich door een strikte, logische structurering (de
quaestio-methode),
het
gebruik
van
de
"vier
wegens
van
de
Schrift"
(letterlijk,
allegorisch,
moreel
en
anagogisch)
en
een
sterke
synthese
van
patristische
bronnen.
16
●
Moderne
bloemlezingen:
Eigentijdse
compilaties,
zoals
de
Ancient
Christian
Commentary
on
Scripture
(ACCS).
19 Hoewel uiterst nuttig voor een snelle oriëntatie,
bieden
ze
slechts
korte,
uit
hun
context
gerukte
fragmenten
in
moderne
vertalingen,
waardoor
de
grotere
theologische
lijn
en
de
hermeneutische
systematiek
van
de
oorspronkelijke
auteur
vaak
onzichtbaar
blijven.
19
●
Kritische
edities:
Moderne,
wetenschappelijk
gereconstrueerde
bronteksten
(zoals
CCSL
of
CSEL)
die
door
middel
van
vergelijking
van
manuscripten
(tekstkritiek)
de
oorspronkelijke
tekst
zo
dicht
mogelijk
benaderen,
compleet
met
een
kritisch
apparaat
dat
alle
tekstvarianten
en
manuscripten
vermeldt.
7