De Omvang van het Patristisch Corpus: Een Analyse van
het Getal '17.000 Boeken'
Het vaak genoemde getal van '17.000 boeken' in de patristische literatuur fungeert als
een soort metafoor voor de immense, soms intimiderende, omvang van het corpus. Een
genuanceerd onderzoek naar dit cijfer onthult echter dat het een zeer onprecies en
dubbelzinnig getal is, dat de ware complexiteit van het patristisch erfgoed slechts
schamper weerspiegelt. Het is cruciaal om te begrijpen wat dit getal precies zou moeten
representeren: het aantal gedrukte volumes, het aantal unieke werken, het aantal
manuscripten, het aantal fragmenten, of het aantal auteurs.
Eerst en vooral is het onwaarschijnlijk dat het getal slaat op het aantal unieke, patristische
werken. Het aantal auteurs die algemeen erkend worden als "patristisch" is al aanzienlijk,
maar het aantal unieke, gecanoniseerde werken is waarschijnlijk in de honderdtallen tot
enkele duizenden. De Corpus Christianorum zelf, de academische standaard, illustreert
dit. De CC-Series Latina telt meer dan 175 volumes, en de CC-Series Graeca telt
honderden . Elke volume bevat vaak een enkel, lang werk of een bundeling van
korte werken van een auteur. De totale hoeveelheid gepubliceerde, kritisch bewerkte
teksten is dus aanzienlijk kleiner dan 17.000. Het getal van 17.000 zou dus niet slaan op
het aantal informatie-eenheden (werken), maar op iets anders.
Het is veel waarschijnlijker dat het getal van 17.000 een ruwe schatting is van het totaal
aantal gedrukte volumes in de grote 19e-eeuwse collecties, met name die van Migne. De
Patrologia Latina telt 221 delen en de Patrologia Graeca nog eens 217 delen . Elke deel
bevat honderden, soms duizenden pagina's. Als men deze paginanummers omzet naar
een geschat aantal "boeken", dan komt men snel in de duizenden. Het cijfer van 17.000
zou dan kunnen verwijzen naar de totale hoeveelheid gedrukte bladzijden of het aantal
individuele publicaties binnen de PL/PG, inclusief de talloze korte werken,
briefsamlingen en appendixes. Dit getal weerspiegelt dan de schijnbare massa en de
fysieke omvang van de materie, meer dan het aantal conceptuele of literaire werken. Het
benadrukt de kwetsbaarheid van de tekst: een enkel, lang werk van een auteur zoals
Augustinus kan bestaan uit honderden manuscripten, maar in de CC wordt het als één
kritische editie uitgegeven, terwijl in de PL/PG het als één, rommelig, groot werk
gepubliceerd is .
Verder compliceert het feit dat het patristisch corpus voor een groot deel bestaat uit
fragmenten het telprobleem . Veel werken zijn niet volledig overgeleverd. We hebben
vaak slechts een paar bladzijden van een commentaar op Jeremia, of een paar losse
zinnen uit een verloren theoloogisch traktaat. Hoe telt men die? Elk fragment is een
58 59
58
24
75